ตารางเทียบระยะเกลียว
Thread Pitch Chart
คู่มือเทียบขนาดระยะพิตช์ (Pitch) ของเกลียวมิล (Metric ISO) และจำนวนเกลียวต่อนิ้ว (TPI) ของเกลียวหุนอเมริกัน (UNC/UNF) เพื่อการเลือกใช้น็อตตัวผู้และตัวเมียให้เข้ากันได้อย่างถูกต้อง
Metric Thread (ISO)
ตารางเกลียวมิล แสดงระยะห่างระหว่างยอดเกลียว (mm)
| Nominal Size (M) | Coarse Pitch (เกลียวหยาบ/มาตรฐาน) | Fine Pitch (เกลียวละเอียด) | Extra Fine Pitch (เกลียวละเอียดพิเศษ) |
|---|---|---|---|
| M6 | 1.00 | 0.75 | - |
| M8 | 1.25 | 1.00 | 0.75 |
| M10 | 1.50 | 1.25 | 1.00 |
| M12 | 1.75 | 1.50 | 1.25 |
| M14 | 2.00 | 1.50 | - |
| M16 | 2.00 | 1.50 | - |
| M20 | 2.50 | 2.00 | 1.50 |
| M24 | 3.00 | 2.00 | - |
Unified Inch Thread
ตารางเกลียวหุนอเมริกัน (UNC / UNF) แสดงจำนวนเกลียวต่อนิ้ว (TPI)
| Nominal Size (Inch) | UNC (เกลียวหยาบ) | UNF (เกลียวละเอียด) | Decimal Equiv. (mm) |
|---|---|---|---|
| 1/4" | 20 | 28 | 6.35 mm |
| 5/16" | 18 | 24 | 7.94 mm |
| 3/8" | 16 | 24 | 9.52 mm |
| 1/2" | 13 | 20 | 12.70 mm |
| 5/8" | 11 | 18 | 15.88 mm |
| 3/4" | 10 | 16 | 19.05 mm |
| 7/8" | 9 | 14 | 22.22 mm |
| 1" | 8 | 12 | 25.40 mm |
วิธีวัดระยะพิตช์เกลียว
เกลียวมิล (Metric) วัดระยะ PITCH
การวัดพิตช์เกลียวมิล (Metric) คือการวัด "ระยะห่างระหว่างยอดเกลียวหนึ่ง ถึงยอดเกลียวถัดไป" โดยมีหน่วยเป็นมิลลิเมตร (mm) เช่น P 1.5 หมายถึง ยอดเกลียวห่างกัน 1.5 มม.
เกลียวหุน (Inch) วัดระยะ TPI
การวัดเกลียวหุนอเมริกัน/อังกฤษ คือการนับ "จำนวนยอดเกลียวทั้งหมด ที่อยู่ในระยะความยาว 1 นิ้ว" เรียกว่า TPI (Threads Per Inch) ยิ่งตัวเลขมาก เกลียวยิ่งละเอียด
กายวิภาคและพิกัดความเผื่อของเกลียว
เจาะลึกมาตรฐานวิศวกรรมเกลียวขั้นสูง (Thread Anatomy & Tolerance Classes) เพื่อการออกแบบและเลือกใช้น็อตสกรูในงานที่ต้องการความแม่นยำและความปลอดภัยระดับสูงสุด
THREAD PROFILE (M & UN)
องค์ประกอบของเกลียว 60 องศา
เกลียวมาตรฐาน ISO Metric (M) และ Unified (UN) มีมุมรวมยอดเกลียวที่ 60 องศา เสมอ โดยมีเส้นผ่านศูนย์กลางที่ต้องคำนึงถึง 3 ส่วนหลักในการควบคุมคุณภาพและการสวมประกอบ:
- 1Major Diameter (ยอดเกลียวภายนอก)ขนาดเส้นผ่านศูนย์กลางใหญ่สุด เป็นค่าที่ใช้เรียกชื่อขนาดเกลียว เช่น M10 คือมียอดเกลียวประมาณ 10 มม.
- 2Pitch Diameter (วงกลมพิตช์)จุดกึ่งกลางทางทฤษฎี เป็นจุดที่สำคัญที่สุดในการตรวจสอบ เพราะเป็นจุดที่เกลียวตัวผู้และตัวเมียขบกันเพื่อรับแรงดึง (Thread Engagement)
- 3Minor Diameter (โคนเกลียว)ขนาดเส้นผ่านศูนย์กลางเล็กสุด หรือ Root ใช้สำหรับคำนวณพื้นที่หน้าตัดรับแรงดึง (Tensile Stress Area) ของสกรู
พิกัดความเผื่อและคลาสของเกลียว (Tolerance Classes)
Metric Class (ISO 965)
สัญลักษณ์ประกอบด้วย "ตัวเลข" (Grade) และ "ตัวอักษร" (Position)
Unified Class (ASME B1.1)
สัญลักษณ์ประกอบด้วย "ตัวเลข" (1-3) และ "A/B" (เกลียวนอก/ใน)
ถอดประกอบง่าย แม้มีฝุ่นสกปรก
ใช้งานทั่วไป 90% ของตลาดสลักภัณฑ์
งานความแม่นยำสูง, อากาศยาน (Aerospace)
Length of Thread Engagement
ตามหลักวิศวกรรมการออกแบบ เพื่อให้สกรูสามารถรับแรงดึง (Tensile) ได้เต็มประสิทธิภาพจนขาดที่แกนสกรู (โดยที่เกลียวตัวเมียต้องไม่รูดก่อน) ระยะความลึกที่เกลียวขบกันต้องมีค่าอย่างน้อย:
* D = Nominal Diameter (เส้นผ่านศูนย์กลางเกลียว)
รูปแบบเกลียวชนิดพิเศษ
นอกเหนือจากเกลียวมาตรฐานทั่วไป ยังมีเกลียวที่ถูกออกแบบมาเพื่อการรับแรงหรือการใช้งานเฉพาะทางในเครื่องจักรและอุตสาหกรรม
เกลียวซ้าย (Left-Hand Thread)
เกลียวที่ต้อง "ขันทวนเข็มนาฬิกา" เพื่อให้แน่น (ตรงข้ามกับเกลียวปกติ)
- ป้องกันการคลายตัวจากแรงเหวี่ยงหมุน (เช่น แกนพัดลม, ล้อรถฝั่งซ้าย)
- ใช้ในข้อต่อท่อแก๊ส (LPG) เพื่อป้องกันการต่อผิดพลาดกับท่อชนิดอื่น
- จุดสังเกต: หัวน็อตมักมีรอยบากตรงขอบเพื่อเป็นสัญลักษณ์
เกลียวคางหมู / แม่แรง
รูปทรงเกลียวเป็นสี่เหลี่ยมคางหมู ฐานกว้าง ออกแบบมาเพื่อ ส่งถ่ายกำลัง (Power Transmission)
- รับแรงกดและแรงดึงในแนวแกนได้มหาศาล
- มีความฝืดน้อยกว่าเกลียว 60° ปกติเมื่อมีการเลื่อน
- การใช้งาน: แม่แรงยกรถ, ปากกาจับชิ้นงาน, Lead screw ในเครื่อง CNC
เกลียวท่อ (Pipe Thread)
เกลียวที่มีลักษณะ เทเปอร์ (Tapered) เล็กลงที่ปลาย เพื่อให้เกิดความหนาแน่นและซีลกันรั่ว
- เมื่อขันเข้าหากัน เกลียวจะบีบอัดกันจนแนบสนิท (Seal)
- BSPT มุมเกลียว 55° (มาตรฐานอังกฤษ/ญี่ปุ่น)
- NPT มุมเกลียว 60° (มาตรฐานอเมริกา)
ต้องการผลิตเกลียวชนิดพิเศษ?
นอกจากเกลียวมาตรฐานแล้ว เรายังรับผลิต เกลียวซ้าย (Left-Hand Thread), เกลียวคางหมู (Trapezoidal), เกลียวแม่แรง (ACME) หรือเกลียวตามแบบ Drawing ทุกชนิด
เลือกเกลียวหยาบหรือเกลียวละเอียดดี?
ขนาดเกลียวเดียวกัน (เช่น M10) สามารถมีระยะพิตช์ได้หลายแบบ การเลือกพิตช์ให้เหมาะกับลักษณะงานมีผลโดยตรงต่อความแข็งแรง การคลายตัว และความสะดวกในการประกอบ
เกลียวหยาบ (Coarse Pitch)
พิตช์กว้าง · เป็นค่ามาตรฐานเริ่มต้น
- ทนต่อความเสียหายของเกลียว — ยอดเกลียวหนากว่า โอกาสเกลียวรูดหรือบิ่นเมื่อขันด้วยแรงต่ำกว่า
- ประกอบ-ถอดเร็ว — หมุนน้อยรอบก็เดินเกลียวได้ลึก เหมาะกับงานปริมาณมากในไลน์ผลิต
- ทนสิ่งสกปรกและการขูดขีด — ร่องเกลียวกว้าง เศษฝุ่น/สนิมเล็กน้อยไม่ทำให้ฝืดง่าย
- เหมาะกับงานโครงสร้างทั่วไป งานเหล็ก งานก่อสร้าง และวัสดุเนื้ออ่อน
เกลียวละเอียด (Fine Pitch)
พิตช์แคบ · ต้องระบุค่าพิตช์ทุกครั้ง
- ต้านการคลายตัวได้ดีกว่า — มุมนำเกลียว (Lead Angle) ต่ำ ทำให้คลายตัวจากแรงสั่นสะเทือนยากกว่า
- พื้นที่หน้าตัดรับแรงมากกว่า — เส้นผ่านศูนย์กลางโคนเกลียวใหญ่กว่าเล็กน้อย จึงรับแรงดึงได้สูงขึ้นที่ขนาดเดียวกัน
- ปรับตั้งละเอียด — เหมาะกับงานปรับระยะแม่นยำ เช่น ชิ้นส่วนเครื่องจักรและงานควบคุม
- ข้อควรระวัง: ยอดเกลียวบางกว่า เสี่ยงเกลียวรูดหากขันแรงเกิน และไวต่อเศษสกปรกในร่องเกลียว
แนวทางจำง่าย: หากงานไม่ระบุข้อกำหนดพิเศษ ให้เลือก "เกลียวหยาบ" เป็นค่าเริ่มต้นเสมอ เพราะหาซื้อง่ายและทนทานกว่าในงานทั่วไป ส่วน "เกลียวละเอียด" ควรเลือกเมื่อมีแรงสั่นสะเทือนสูง ต้องการความแม่นยำ หรือเมื่อแบบงาน (Drawing) ระบุไว้ชัดเจน
วัสดุ เกรด และมาตรฐานเกลียวสากล
ระยะเกลียวที่ถูกต้องเป็นเพียงครึ่งหนึ่งของการเลือกสลักภัณฑ์ อีกครึ่งคือ "วัสดุและเกรดความแข็งแรง" ที่ต้องสอดคล้องกับมาตรฐานและสภาพแวดล้อมการใช้งาน
มาตรฐานเกลียวเมตริกสากลและเยอรมัน ใช้กันแพร่หลายที่สุดในงานอุตสาหกรรม รถยนต์ และเครื่องจักรยุโรป-เอเชีย
มาตรฐานอุตสาหกรรมญี่ปุ่น พบมากในเครื่องจักรและชิ้นส่วนยานยนต์ญี่ปุ่น เกลียวเมตริกส่วนใหญ่เทียบเคียงกับ ISO ได้
มาตรฐานวัสดุและเกรดความแข็งแรงของอเมริกา มักใช้คู่กับเกลียวหุน (UNC/UNF) ในงานโครงสร้างและยานยนต์
มาตรฐานหลักกำหนดรูปทรงและพิกัดความเผื่อของเกลียวหุน Unified ครอบคลุมคลาส 1A/1B ถึง 3A/3B
| วัสดุ / เกรด | ความแข็งแรง | การกันสนิม | เหมาะกับงาน |
|---|---|---|---|
เหล็กกล้าคาร์บอน Carbon Steel | สูง | ต่ำ (ต้องชุบผิว) | งานโครงสร้างทั่วไปที่รับแรงสูง มักชุบซิงค์หรือชุบกัลวาไนซ์เพื่อกันสนิม |
เหล็กชุบแข็ง เกรดสูง Alloy / High Grade | สูงมาก | ต่ำ-ปานกลาง | งานเครื่องจักรหนัก จุดยึดสำคัญที่ต้องรับแรงดึง/แรงเฉือนสูง |
สแตนเลส SUS304 A2 / 18-8 | ปานกลาง | ดี | งานทั่วไปที่ต้องการกันสนิม งานในร่ม งานตกแต่ง อาหาร และความชื้นทั่วไป |
สแตนเลส SUS316 A4 / Marine | ปานกลาง | ดีเยี่ยม | งานริมทะเล งานเคมี และสภาพแวดล้อมกัดกร่อนสูง (มีโมลิบดีนัมต้านคลอไรด์) |
ข้อควรระวังเรื่องการกัดกร่อนต่างชนิดโลหะ (Galvanic Corrosion): หลีกเลี่ยงการประกอบสกรูสแตนเลสกับแผ่นโลหะต่างชนิดในสภาพเปียกชื้น เพราะอาจเร่งการกัดกร่อนของโลหะที่อ่อนกว่า หากจำเป็นควรใช้แหวนฉนวนหรือเลือกวัสดุให้เข้ากัน
คำถามที่พบบ่อยเรื่องเกลียว
เกลียวมิล M และเกลียวหุน (นิ้ว) ใช้แทนกันได้ไหม?
ไม่ได้ เพราะมีระบบการวัดและมุมเกลียวที่ต่างกัน การฝืนขันเกลียวคนละระบบเข้าด้วยกันจะทำให้เกลียวเสียหายทั้งคู่ ควรตรวจสอบให้ตรงระบบก่อนประกอบทุกครั้ง โดยใช้เกจวัดเกลียว (Thread Gauge) หรือเทียบกับตารางด้านบน
ทำไม M10 บางตัวขันเข้าน็อต M10 ไม่ได้?
เป็นไปได้ว่าเป็นคนละพิตช์ เช่น สกรูเป็น M10x1.5 (หยาบ) แต่น็อตเป็น M10x1.25 (ละเอียด) แม้เส้นผ่านศูนย์กลางเท่ากันแต่ระยะพิตช์ต่างกันจะขบกันไม่ลง ต้องเลือกพิตช์ให้ตรงกันด้วยเสมอ
จะรู้ได้อย่างไรว่าเกลียวที่มีอยู่เป็นพิตช์เท่าไร?
วิธีที่แม่นยำที่สุดคือใช้เกจวัดเกลียว (Pitch Gauge) ทาบกับร่องเกลียวจนแนบสนิทไม่มีช่องว่าง หรือวัดระยะหลายยอดเกลียวด้วยเวอร์เนียแล้วหารด้วยจำนวนช่อง เพื่อหาค่าพิตช์เฉลี่ย
เลือกสแตนเลส SUS304 หรือ SUS316 ดี?
สำหรับงานทั่วไป งานในร่ม หรือความชื้นปกติ SUS304 เพียงพอและคุ้มค่ากว่า แต่หากใช้งานริมทะเล สัมผัสน้ำเค็ม สารเคมี หรือไอคลอไรด์ ควรเลือก SUS316 ที่ต้านการกัดกร่อนแบบรูเข็ม (Pitting) ได้ดีกว่าอย่างชัดเจน
ขันสกรูแน่นแค่ไหนถึงจะพอดี?
ควรขันตามค่าแรงบิด (Torque) ที่แบบงานหรือผู้ผลิตกำหนด โดยใช้ประแจปอนด์ (Torque Wrench) เพื่อความแม่นยำ การขันแน่นเกินไปอาจทำให้สกรูยืดตัวถาวรหรือเกลียวรูด ส่วนการขันหลวมเกินไปจะเสี่ยงคลายตัวจากแรงสั่นสะเทือน
มีคำถามเฉพาะทางหรือต้องการคำแนะนำการเลือกเกลียวให้เหมาะกับงานของคุณ? ทีมวิศวกรของเราพร้อมให้คำปรึกษา
ปรึกษาทีมเทคนิค S.J Screw Thai